Hastane havalandırma sistemleri nasıl olmalıdır ?

Güncelleme tarihi: 17 Mar

KAYNAK Orkun Baki ANIL , Moghtada MOBED, M. Barı ÖZERDEM




1. GR Hijyenik ortamlarda enfeksiyon deiik yollar ile bir yerden dierine geçmektedir. Enfeksiyon geçi yolları arasında hava yolu ile enfeksiyon geçii iklimlendirme ve havalandırma sektöründe çalıan makina mühendislerini yakından ilgilendirmektedir. Hijyenik ortamların iklimlendirme ve havalandıma sistemleri konfor klima sistemlerinden farklı olup daha karmaıktır. Hijyenik sistemlerde ortamda kontrol edilmesi gereken parametrelerin sayısı da daha fazla olup, sistemin tasarımı bilgi ve tecrübe gerektirmektedir. Hastanelerdeki hijyenik ortamların iklimlendirme ve havalandırma sistemleri ile ilgili mevcut standartlar sistem hakkında sadece genel bilgiler vermektedir. üphesiz standartların bilinmesi hijyenik sistemlerin tasarımı ve yapımında önem taımaktadır. Ancak standartlarda sistem tasarımı ve yapımı ile ilgili detaylar yeterince açıklanmamaktadır. Standartlarda hijyenik ortam tasarım parametreleri ve kullanılacak sistem anahatlarıyla anlatılmakta, kullanılması gereken cihazlar, bu cihazların elemanları, görevleri, çalıma prensipleri ve uygulanması gereken sistemler detaylı bir ekilde açıklanmamaktadır. Dolayısı ile standartta belirtilen sistemin artlarını yerine getirecek cihazların seçimi ve sistem tasarımı proje tasarlayıcısına kalmaktadır. Bu makalede pratikte hastane hijyen ortamlarında kullanılan cihazlar ve sistemler hakkında detaylı bilgi sunulmaktadır. 2. HJYENK SSTEMLERDE KULLANILAN CHAZLAR Hijyenik sistemlerde kullanılan cihazlar konfor sistemlerinde kullanılanlardan çok farklıdır. Aaıda hijyenik sistemlerde kullanılan cihazlar ile ilgili bilgi verilmektedir.

2.1. Klima Santralleri Klima santralleri, klima ve havalandırma sistemlerinin ana elemanıdır. Klima santralleri mahallere taze hava verilmesini, bu mahallerin sıcaklık ve nem oranlarının ayarlanmasını ve havanın, içindeki toz ve parçacıklardan arındırılmasını salamaktadır. Klima santrallerinde bu görevleri yerine getirmek için çeitli elemanlar kullanılmaktadır. ekil 1’de tipik bir hiyjenik klima santrali ematik olarak gösterilmitir. Hijyenik klima santrallerinin genellikle pozitif basınçta çalıtırılması tercih edilir, ancak imalat zorluklarından dolayı hijyenik klima santralinin sahip olması gereken artları yerine getiren negatif basınçlı santral da kullanılabilir.Hijyenik ortamların iklimlendirme ve havalandırılmasında hijyenik klima santralleri kullanılmalıdır. Hijyenik sistemlerde kullanılan klima santrali konfor klima santrallerine göre ilave özelliklere sahip olmalıdır. Bu özellikler [2, 3]; 1. Hijyenik klima santralleri, parçacık ve mikro-organizmaları klima kasetinden içeriye sokmamalı ve sızdırmaz bir yapıya sahip olmalıdır. 2. Hijyenik klima santralleri, içinde parçacıkların birikmesine izin vermemelidir. Bu nedenle santralin iç yüzeyleri düz olmalı, elemanlar gözenekli bir yapıya sahip olmamalıdır. 3. Hijyenik klima santralleri mikro-organizmanın oluumuna izin vermemelidir. Bu nedenle klima santrali yüzeylerinde suyun birikmesine veya nem oranının yüksek olmasına izin verilmemelidir. Kullanılan bütün malzemeler mikro-organizma üretmeyecek yapıda olmalıdır. 4. Hijyenik klima santralleri rahatlıkla temizlenebilir olmalıdır. Temizlenebilirliin salanabilmesi için klima santrali içinde bulunan elemanlara rahatça ulaılmalıdır. Bir hijyenik klima santralinin aaıdaki elemanlardan olumaktadır: a) Filtreler Klima santraline alınan havanın içerdii toz ve parçaçıklardan arındırılması filtreler vasıtasıyla yapılmaktadır. Pratikte klima santrallerinin giri ve çıkıında sırasıyla kaba (G4) ve orta filtreler (F7) bulunur. Genellikle F7 filtre yerine F9 sınıfı filtre tercih edilmektedir. Bu durumda birinci filtre kademesinde G4 filtreden sonra ilave olarak F7 filtre de kullanılmaktadır. b) Serpantinler Serpantinler temizlik amacıyla kolaylıkla ulaılabilir veya çıkartılabilir olmalıdır. Soutucu serpantinden sonra kullanılan damla tutucu, serpantin üzerinde younlaan suyun klima santralinin dier hücrelerine geçmesini engellemelidir. Ayrıca youma tavasında biriken su bekletilmeden santralden uzaklatırılmalıdır. Bunun için çift yönlü youma tavaları tercih edilmektedir.c) Nemlendirici Her ne kadar prEN 13053 – Ventilation for Buildings, Air Handling Units, Rating and Performance for Components and Sections (Bina Havalandırması, Klima Santralleri, Bölüm ve Elemanların Performansı ve Deerlendirilmesi) sulu nemlendiricilerin kullanılmasına artlı olarak izin veriyorsa da hijyenik klima santrali içinde mikrobiyolojik oluumlara yol açmamak için sulu nemlendiriciler yerine buharlı nemlendiriciler kullanılmalıdır [1]. Pratikte kireçlenmeye izin vermeyen ve ehir ebeke suyu ile çalıan buharlı nemlendiriciler kullanılmaktadır. d) Fan ve motor Fan hücresi, fan kaidesi ve fanın kendisi kolaylıkla temizlenebilir yapıda olmalıdır. Salyangozsuz plug fanların kullanımı tercih edilmektedir. Plug fanlarda kayı-kasnak mekanizmasının kullanılmaması bir avantajdır. Elektrik motor güvenlik sınıfı, motorun temizlenmesine izin vermelidir. e) Susturucu Susturucu malzeme havaya karımamalı, ayrıca susturucu üzerinde ve içinde mikro-organizma ürememelidir. Susturucu üzerinde tozun birikmesine de izin verilmemelidir. f) Kaset Yukarıda belirtilen elemanlar bir kaset içine yerletirilmelidir. Hijyenik klima santrallerinde kaset de ilave özelliklere sahip olmalıdır. Hijyenik klima santrali kasetlerinde parçacıkların birikmemesi, hava kaçaının çok düük olması, gerek iç gerekse dı yüzeylerde youmanın olumaması ve elemanlarının temizlenebilirlii önem taımaktadır. Klima santralinin giriinde sızdırmaz kapatma (shut-off) damperi kullanılmalıdır. 1.2. Paket Tip Klima Cihazları Paket tip klima cihazları da standart klima santralleri gibi ortama verilecek havanın iklimlendirilmesi, taze havanın salanması, toz ve parçacıklardan arındırılması için kullanılır. Bu tip santraller havayı kendi üzerinde bulunan ısı pompaları aracılııyla ısıtıp soutmaktadır. Üzerlerinde bulunan kompakt filtreler aracılıı ile de havanın temizlenmesi salanmaktadır. Son zamanlarda paket tip klima cihazları, kullanım kolaylıı ve az yer igal etmesi nedeniyle yaygınlamaktadır. Ancak unutulmaması gereken husus, paket tip klima cihazları taze hava ile çalıtırılmalı ve deiken bir hava debisi salanmalıdır. Ayrıca bu tip cihazlar sık sık arızaya geçmemeli ve sürekli çalıabilmelidir. Özellikle ameliyat sırasında cihazın her hangi bir nedenden dolayı arıza yapması büyük sorunlar yaratabilir. Cihaz ayrıca düük ve yüksek dı ortam sıcaklıklarında çalıabilmelidir. Paket tip klima cihazları standart klima santrali için belirtilen bütün hijyenik özelliklere sahip olmalıdır.2.3. Chiller Bir soutucu akıkan aracılıı ile klima santralinde havanın soutulmasını salayacak souk suyu hazırlayan cihazlardır. 2.4. Kazan Klima santralinde havanın ısıtılması için kullanılacak ısıtma suyunun hazırlanması için kullanılan cihazdır. 2.5. Kanal Sistemi Hastane klima ve havalandırması için kanal sistemi tasarlanırken, kanalların klima santrali gibi pürüzsüz olması gerektii unutulmamalıdır. Bu ekilde kanal içinde kirlenme en aza indirilmi olur. Dönü havası için asma tavan “plenumu” kullanılmamalı, bunun yerine dönü havası kanallarla toplanmalıdır. Dönü ve egzoz kanalları için dikkat edilmesi gereken bir dier husus ise bu kanalların negatif basınçta olduklarıdır. Bu yüzden sızdırmazlıklarına önem verilmelidir. Aksi takdirde asma tavan negatif basınçta olacaktır. Gerek besleme gerekse egzoz kanallarında sızdırmazlık oranları tespit edilmeli, bu deerlerin standartta belirtilen sızdırmazlık deerlerini saladıından emin olunmalıdır. Kanalların temizlenebilmesi için belirli aralıklarda sızdırmaz servis kapakları bulundurulmalıdır. 2.6. Sızdırmaz Kapatma Damperi Hijyenik ortamın herhangi bir nedenle devre dıı kalması durumunda dier ortamlar ile ilikisi kesilmelidir. Baka bir deyile devre dıı kalan hacimden dier hacimlere doru veya aksi ekilde kanallar vasıtası ile herhangi bir akıın olumaması gerekmektedir. Bu nedenle hijyenik ortamlarda, besleme ve egzoz kanallarında birer adet sızdırmaz damperin konulması tercih edilmektedir. Sızdırmaz damper motorlu ve sistem otomasyonuna balı olmalıdır.2.7. VAV Kutu VAV adı ngilizce’de “Deiken Hava Debisi” anlamına gelen “Variable Air Volume” kelimelerinin ba harflerinden gelmekte ve bu kutular ortama istenilen hava debisinin salanması için kullanılmaktadır. Pratikte VAV kutular gövde, debi ölçüm istasyonu, ayar damperi, damper motoru ve elektronik karttan olumaktadır (ekil 4). Elektronik kart, set deerini debi ölçüm istasyonundan gelen sinyalle mukayese ederek, havanın artırılması veya azaltılması için damper motoruna sinyal göndermektedir. Ameliyat odalarında üfleme ve emi havası sabit olmalı ve sistemdeki basınç dalgalanmalarından (kanallardaki hava debisinin azalması ya da artması) etkilenmemelidir. VAV kutuların kullanılmadıı çoklu sistemlerde bir ameliyat odasının devre dıı kalması, dier ameliyat odalarının hava debisini etkilemektedir. Ayrıca filtrelerin kirlenmesi ile ortama salanan hava debisi azalabilmektedir. Bu nedenle VAV kutular kullanılarak ameliyat odalarında sabit hava debisi salanabilmekte ve ameliyat odası sürekli sabit basınçta tutulabilmektedir.VAV kutuların kullanılması, ameliyat odalarının bo olduu durumlarda basınç ilikisini korumak kaydıyla, sistemin yarım debiyle çalımasına olanak salayarak büyük oranda enerji tasarrufu salamaktadır. Bazı VAV kutu üreticileri VAV’de kullanılan ayar damperini sızdırmaz yapıda üreterek VAV kutusunun sızdırmaz damper görevini de yapmasını salamaktadırlar.2.8. CAV Kutu CAV adı ise yine ngilizce’de “Sabit Hava Debisi” anlamına gelen “Constant Air Volume” kelimelerinin ba harflerinden oluturulmutur. Pratikte VAV kutular sabit debide çalıtırıldıında CAV görevi yapmaktadır. Ancak kanal cihazları üreticileri sabit bir hava debisi salamak amacıyla daha ucuz ve basit bir yapıya sahip olan CAV kutularını gelitirmilerdir. CAV kutular genellikle motorsuz olup, mekanik olarak çalımaktadır. CAV kutusu; klapeler, gerdirme mekanizması ve ayar mekanizmasından olumaktadır. CAV kutular arkasındaki basınç deiiminden etkilenmeyerek ortama sabit bir hava debisi salamaktadır. Hijyenik ortamlarda filtrenin kirlenmesi veya ameliyathane katında herhangi bir neden ile bir ortamın devre dıı kalması ortamlar arasındaki hava akıını bozmaktadır. Bunun sonucunda ortamlarda istenilen hava basınç deerleri de deiir. CAV kutular ortama sabit bir hava debisi salayarak, filtrenin kirlenmesi veya bir ortamın devre dıı kalması durumunda ortamın basınç deerini sabit tutmaktadır. CAV kutularının görevini yerine getirebilmesi için üretici firmanın seçim metoduna dikkat edilmelidir. Bazı üretici firmalar çift kademeli motorlu CAV kutular üretmektedir.2.9. Kanal Tipi Elektrikli Isıtıcılar Ameliyat sırasında, gerek ameliyatın bir gerei olarak gerekse doktorların tercihi olarak ortam sıcaklıının hızlı bir ekilde deimesi istenebilmektedir. Bu gibi durumlarda ameliyat odasına düük sıcaklıkta hava beslenmekte, üfleme havası sıcaklıının hızlı bir ekilde deimesi elektrikli ısıtıcı sayesinde yapılmaktadır. Elektrikli ısıtıcı devreye girdii zaman üfleme havası ısınmakta, devre dıı olduunda ise souk hava verilmektedir. Elektrikli ısıtıcı genellikle oransal veya çok kademeli olarak çalımalı ve doktorun istedii sıcaklıı salamalıdır. Aynı klima santraline balı birden fazla mahalde ortam sıcaklıklarının birbirinden çok farklı olduu durumlarda ise sıcaklıının ayarlanması için kanal tipi elektrikli ısıtıcı kullanılabilmektedir. Bu ekilde tek bir klima santraline balı birden çok mahalde farklı sıcaklıklar elde etmek mümkün olmaktadır. 2.10. HEPA Filtre HEPA filtreler ise adını “High Efficiency Particulate Air Filter (Yüksek Verimli Parçacıklı Hava)” kelimelerinden almaktadır. HEPA filtreler genellikle sistemin son filtreleme ilemini yapmakta ve mahalde bulunması gerekmektedir. Hava ortama verilmeden önce HEPA filtreden geçmektedir. HEPA filtre sınıfı H13 olabilir. H13 filtrenin EN 1822’ye göre verimi %99.95’tir. HEPA filtreler çok hassas bir yapıya sahip olduklarından montaj sırasında zarar görmemeleri için dikkat edilmelidir. Ayrıca HEPA filtre, HEPA kutusunda bulunan filtre yuvasına iyice oturtulmalı ve kaçakların olumasına izin verilmemelidir. 2.11. HEPA Filtre Kutusu HEPA filtrenin çalıabilmesi için HEPA filtre kutusuna gerek vardır. HEPA filtre kutusu kanal balantısı, plenum, sızdırmaz contalar ve sıkıtırma mekanizması ile difüzörden olumaktadır. HEPA filtre kutusunun standartlarda belirtilen sızdırmazlık deerlerine sahip olması gerekmektedir. üphesiz HEPA kutusu, son eleman olduu için hijyenik bir yapı ve malzemeden yapılmı olması gerekmektedir. Difüzör, dört yönlü veya swirl olabilir. Dört yönlü difüzörler havayı yan taraflara üflerken, swirl difüzör havayı döndürerek aaıya doru itmektedir. Tasarımcı hijyen ortamın konumuna göre difüzörün tipine karar vermelidir. HEPA filtre kutusunun kullanıldıı ortamlarda akı türbülanslıdır. Bu nedenle bu ortamlarda parçacık ve mikro-organizmaların homojen bir ekilde daıldıı düünülmektedir.2.12. Laminer Akı Üniteleri Ameliyat odası havasının içindeki parçacık ve mikro-organizmalar kütle geçii prensibi ile bir yerden baka yere geçmektedir. Parçacık ve mikro-organizmalar konsantrasyonu yüksek olan bölgeden düük olan bölgeye doru geçi yapmaktadırlar. Prensip olarak hastanın bulunduu ve ameliyatının yapıldıı bölgenin parçacık ve mikro-organizmalardan arındırılmı olması istenmektedir. Parçacıkların laminar akılarda bir noktadan baka bir noktaya geçii, türbülanslı akıa nazaran daha azdır. Baka bir deyile laminar akıın kütle geçi katsayısı türbülanslı akıtan daha düüktür. Özellikle laminar akıa dik yönde kütle geçii ihmal edilebilir. Laminer akıın bu özellii kullanılarak ameliyat odalarında hastanın bulunduu bölge üzerine parçacık ve mikro-organizmadan arındırılmı laminar akı verilmektedir. Laminer akı aaıya doru olup hasta ve ameliyat ekibi etrafında temiz hava perdesi oluturmaktadır. Böylece ameliyat odasının dier bölgelerinden ameliyat ekibinin bulunduu bölgeye doru olan veya ameliyat ekibi ile hasta arasındaki kütle transferi engellenmektedir. Son zamanlarda ise ameliyat sırasında kullanılan aletlerin etrafında bile temiz havanın olması istenmektedir.Laminer akı ünitesi; balantı kanalı, HEPA filtre ve yuvası, plenum kutusu ve laminizatörden olumaktadır. Kanaldan gelen hava HEPA filtrelerden geçirilmekte, daha sonra düzgün akı salanarak ortama verilmektedir. Laminer akı ünitesi havanın son çıkı noktası olduu için hijyenik yapı ve malzemeye sahip olmalıdır. Havanın laminer akı ünitesinden çıkı hızı ayrıca önem taımaktadır. Laminer akı ünitesi çıkı hızının üretici firmanın belirttii deerlerin altında olması gerekmektedir. Laminer akı çıkan akı aaıya doru, hasta, ameliyat ekibi ve aletlerin bulunduu bölgeye doru akmalı, yere kadar inmeli ve yer seviyesinde bulunan lif tutucular vasitası ile tahliye edilmelidir.Aratırmalar son zamanlarda ameliyathaneler için standartlarda belirtilen besleme hava debisinin yetersiz olduunu göstermitir. Bu nedenle laminer akı alanının artırılması istenilmektedir. Laminer akı, hasta, ameliyat ekibi ve cerrahi aletlerin bulunduu bölgeyi kapsamalıdır. Bu da yüksek bir hava debisini gerektirir. Bu nedenle son zamanlarda karıık havalı laminer akı ünitelerinin kullanılmasına doru gidilmektedir. Bu tip laminer akı üniteleri, klasik laminer akı ünitelerinden farklı olarak, içinde en az F7 sınıf filtre ve fan içermektedir. Ameliyat odası içinde bulunan laminar flow ünitesi etrafından emilen hava F7 sınıf filtreden geçerek, klima santralinin saladıı taze hava ile karımakta ve daha sonra HEPA filtreden geçirilmektedir. Bu tip laminer akı üniteleri bir ameliyat odasının havasının baka bir ameliyat odası havasına karıtırmadan ve enerji tasarrufu salayarak yüksek debide laminer akı salamaktadır.2.13. Lif Tutucu Menfezler Genellikle ameliyathanelerde egzoz menfezlerinde kullanılan cihazlardır. Ameliyathane içinde kullanılan dokumalardan dökülen liflerin ve parçacıkların egzoz havasından arındırılması ve egzoz kanallarına bulamaması için kullanılmaktadır. Aslında paslanmaz çelikten yapılmı, temizlenebilen ve mikrop barındırmayan birer filtredirler.


3. PRATKTE AMELYAT ODALARINDA TASARLANAN SSTEMLER Hastane hijyenik ortamları için tasarlanan sistemlerin standartlarda belirtilen tasarım artları ve çalıma koullarını yerine getirmesi gerekmektedir. Bu sistemler ortamdaki; • Sıcaklık • Nem • Hava deiim sayıları • Parçacık ve mikro-organizma sayısı • Basınç • Hava akıı • Hava hızı parametrelerini standartlarda belirtilen seviyelerde tutmalıdırlar. Hastane hijyenik klima ve havalandırma sistemlerini tekli ve çoklu sistemler olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. 3.1 Tekli Sistemler Tekli sistemlerde, hijyen ortamının iklimlendirilmesi ve taze havanın salanması tek hijyenik paket klima cihazı veya standart hijyenik klima santrali ile salanmaktadır. Baka bir deyile, bir santral bir hijyenik ortama hizmet vermektedir. Bu tip uygulamaların avantaj ve dezavantajları aaıdaki gibi sıralanabilir. Avantajlar; • Sistem tasarımı kolaydır. • Kanal cihazlarına (VAV, CAV vs) ihtiyaç duyulmaz. • Basit otomatik kontrol veya otomasyon sistemi ile çalıabilir. • Ortam hava basıncı kolayca salanır. • Ameliyathanelerin baıl nem oranlarının birbirinden baımsız kontrol edilebilir. Dezavantaj; • Sistemin fazla yer kaplar.ekil 11’de basit bir tekli sistem gösterilmitir. ekilde de görüldüü gibi bu sistemlerin hava tarafı; klima santrali, kanal, sızdırmaz kapatma damperi, laminer akı ünitesi ya da HEPA kutusu, lif tutucu ve emi menfezi ve aspiratörden olumaktadır. Ortamdaki hava basıncı klima santrali ve aspiratörde bulunan frekans konvertörleri vasıtası ile kontrol edilmektedir. Ameliyat odası sıcaklıı ısıtıcı veya soutucu serpantinler vasıtası ile deitirilebilir. Ameliyat odası nem oranı, santral içinde bulunan nemlendirici vasıtası ile kontrol edilmektedir. Hijyenik paket klima cihazlarında nemlendirici yoksa, kanal tip buharlı nemlendirici de kullanılabilir. Ameliyathanede üfleme havasının sıcalıı çok hızlı bir ekilde artırılmak veya düürülmek isteniyorsa istee balı olarak elektrikli ısıtıcı kullanılabilir. Pratikte iki veya üç yollu vanalar ile sıcaklıın artırılması veya azaltılması mümkündür. 3.2. Çoklu Sistemler Bu sistemlerde ekil 12’de görüldüü gibi bir hijyenik paket klima cihazı veya standart klima santrali bir çok mahale hizmet vermektedir. Bu sistemlerin avantaj ve dezavantajları aaıda gösterilmitir. Avantajı; • Tekli sisteme nazaran az yer kaplaması. Dezavantajları ise; • Karmaık tasarım, • Çok sayıda kanal cihazına ihtiyaç duyulması, • Ortamlar arası hava akıının salanmasındaki zorluklar, • Karmaık kontrol sistemi, • Eleman sayısının fazla olması, • Farklı mahallerde birbirinden baımsız nem oranlarının yaratılabilmesi için kanal tip buharlı nemlendiricilerin kullanılma gereklilii.Çoklu sistemler; hijyenik tip klima santralı veya hijyenik paket klima cihazı, hava basıncının dengelenmesi için VAV kutular, her ortamda farklı sıcaklık salamak amacı ile elektrik ısıtıcılar, sızdırmaz kapatma damperi, laminar flow ünitesi veya HEPA filtre kutusu, lif tutucu, emi menfezleri ve aspiratörden olumaktadır. VAV cihazlar farklı ameliyathanelerde farklı pozitif hava basıncı yaratmaktadır. Sızdırmaz kapatma damperi ise bir ameliyat odasının bakıma alınması veya devre dıı bırakılması durumunda dier ameliyat odalarının bu olaydan etkilenmeden çalımasını salar. Ayrıca ameliyat odaları baımsız olarak yarım debi veya kapalı durumuna geçebilirler.Klima santralinde kullanılan frekans konvertörleri, sistemde fanın deiken hava debisinde çalımasını salamaktadır. Bu tip sistemlerde hijyenik paket klima cihazlarının kullanılması durumunda deiken hava debisi ile çalıılmalıdır. 4. AMELYATHANE KATINDA SERVS ODALARININ HAVALANDIRILMASI Ameliyathane katında ameliyat odasının dıında dier hijyenik ortamlar bulunmaktadır. Bu hijyenik ortamların sayısı ameliyathane katının büyüklüü ve ameliyat tiplerine göre deimektedir. Genellikle ameliyathane katında ameliyat odasına ilave olarak hasta hazırlama, uyanma, temiz ve kirli malzeme depolama ve doktor dinlenme odaları gibi ortamlar bulunmaktadır. Bu ortamlar ayrıca hijyenik ortamlar olup, hijyenik klima ve havalandırma sistemi ile artlandırılmalıdır. Bu ortamlar arasındaki hava akıı ayrıca önem taımaktadır. Ortamlar arası hava akıı ilgili standartlarda verilmitir. Prensip olarak hava hijyen derecesi yüksek olan ortamdan düük olan ortama doru akmalıdır. Ameliyat odasından farklı olarak bu odalar sürekli devrede olduundan buralara sürekli tam debide hava salanmalıdır. Ancak HEPA filtrelerin kirlenmesi ile hava debisi azalabilir veya bir ortamın sızdırmaz damperlerle devre dıı kalması durumunda ortamlar arasında hava akıı bozulabilir. Bu nedenle bu ortamların besleme ve egzoz kanallarına birer adet CAV ve sızdırmaz damper konulmaktadır. CAV kutu, kanallardaki basınç dalgalanmalarından baımsız olarak sabit hava vermeli ve sabit egzoz debisini salamalıdır. Sızdırmaz damper ise bir ortamın devre dıı kalmasını salar. stee balı olarak ortamlarda farklı sıcaklıkların salanması elektrikli ısıtıcılar vasıtası ile yapılabilir.ekil 13 bir ameliyathane katında bulunan servis odalarının havalandırılmasını ematik olarak göstermektedir. Görüldüü gibi sistemin hava tarafı; klima santrali, sızdırmaz damper, CAV, istee balı olarak elektrikli ısıtıcı, HEPA filtre kutusu, emi menfezleri ve aspiratörden olumaktadır. Sistemde istenilen hava debisi klima santralinde bulunan frekans konvertörü vasıtası ile ayarlanmaktadır.

5. SiSTEMN ÇALIMASINDA ÖNEML HUSUSLAR Burada sistemin çalıması ile ilgili pratikte göz önünde bulundurulması gereken hususlar maddeler halinde sıralanmıtır [4, 5]. • Ameliyathane sıcaklıı ve nemi ameliyathane personeli tarafından izlenebilmeli ve dorudan ya da dolaylı olarak deitirilebilir olmalıdır. • Klima santralında bulunan ısıtıcı ve soutucu serpantinlerin su debisi motorlu vanalar vasıtası ile deitirilerek istenilen çıkı sıcaklıı salanmalıdır. • Ortamlarda elektrikli ısıtıcı kullanılması durumunda, elektrikli ısıtıcının kontrolü çok kademeli veya oransal olmalıdır. stenilen ortam sıcaklıı salanmalıdır. • Buharlı nemlendirici on-off veya oransal olarak çalıtırılabilir. Ancak oransal olarak çalıtırılması tavsiye edilir. Nem sensörü genellikle egzoz havasında kullanılmaktadır. • Kapıların açılıp kapanması durumunda ameliyathane basıncı çok deimemeli ve kısa sürede istenilen deerlere geri dönmelidir. Bunun için gerekli önlemler alınmalıdır. Örnein kapılar otomatik olarak kapanmalıdır. • Hijyenik ortamda iki kapı varsa, hava basıncının dümesi nedeni ile iki kapı aynı anda açılmamalıdır. Bir kapı kapandıktan sonra, dier kapı açılmalıdır. • Ameliyathane sistemi gün boyunca tam debide çalıtırılmayabilir. Bo olduu durumlarda ortam basıncı deimemek kaydıyla düük debilerde (yarım debide) çalıtırılmasında bir sakınca yoktur. Tekli sistemlerde yarım debi uygulaması frekans konvertörü, çoklu sistemlerde ise besleme ve egzozda bulunan VAV kutular vasıtası ile yapılmaktadır. Çoklu sistemlerde VAV’nin yarım debiye dümesiyle beraber frekans konvertörünün fan hava debisini de düürmesi gerekmektedir. • Filtrelerin kirlenmesi durumunda otomasyon sistemi alarm vermeli, ancak sistemi durdurmamalıdır. • Fanın durması veya herhangi bir nedenle devre dıı kalması durumunda otomasyon sistemi alarm vermeli ve bütün sızdırmaz kapatma damperleri otomatik olarak kapanmalıdır. • Fan arızasının giderilmesi durumunda, fan devreye girmeden önce kapatma damperleri açılmalı daha sonra fan devreye girmelidir. • Hijyenik ortamlara konulan giri ve çıkı sızdırmaz kapatma damperleri birlikte kapanıp açılmalıdır. • Her ortamın sızdırmaz kapatma damperleri sistem operatörü tarafından istenildiinde kapatılabilmelidir. Bir ortamın devre dıı kalması istenildiinde besleme ve egzozda bulunan sızdırmaz damperler kapatılmalıdır. Damperlerin kapatılması ile sistemdeki hava debisi deimektedir. Frekans konvertörü, debi ölçüm istasyonu veya basınç sensörü vasıtası ile kanallardaki basınç artıını hissederek fan hava debisini otomatik olarak düürmelidir. Bütün ortamlarda VAV veya CAV kutular bulunduu için ortamlardaki hava debisi kanallardaki basınç dalgalanmasından etkilenmemektedir. • Hijyenik klima santralinin herhangi bir nedenle durması durumunda, santral ve odalarda kullanılan bütün sızdırmaz damperler kapatılmalıdır. • Ortam basıncının manometre kullanılarak sürekli izlenmesinde fayda vardır. Ortam basıncının izin verilen deerlerin dıına çıktıı durumlarda sistemin alarm vermesi faydalı olacaktır. • Yangın ikazları dıında verilen sistem alamlarında sistem durmamalı ve sürekli çalımalıdır. • Sistemin kontrolünün merkezî olması ve bir odadan bütün parametrelerin durumlarının görülmesinde ve deitirilmesinde yarar vardır. SONUÇ Hijyenik klima ve havalandırma sistemleri, gerek sistem tasarımı, gerek sistem cihazları gerekse cihaz özellikleri açısından konfor uygulamalarından oldukça farklıdır. Bu tarz sistemlerin tasarımında ve inasında konu hakkında yeterli bilgi ve tecrübeye sahip personelin çalıtırılması büyük önem taımaktadır. Özellikle sistem tasarımı yapılırken kullanılabilecek sistem tipleri iyice bilinmeli ve içinde bulunulan artlara en uygun olan seçilmelidir.Ayrıca seçilen sistem tipine göre hangi cihazların kullanılması gerektii, ancak tüm cihazların kullanım alanlarının, amaçlarının ve özelliklerinin bilinmesiyle mümkündür. Tasarımı iyi yapılmı bir sistem ve bu sisteme göre bulunması gerekli tüm cihazların eksiksiz olarak kullanılması sonunda sorunsuz çalıan bir hijyenik klima ve havalandırma sistemi yapılması mümkündür. KAYNAKLAR [1] prEN 13053, “Ventilation for Buildings, Air Handling Units, Rating and Performance for Components and Sections”, European Comittee for Standardization, Kasım 1997 [2] MOBEDI, M., “Klima Santrallerinde Hijyenik Kurallar”, Enerji Teknolojileri ve Mekanik Tesisat Dergisi, Sayı:80, Say: 82-85, Agustos 2002 [3] EN 1886, Ventilation for Buildings-Air Handling Units-Mechanical Performance”, 1998 [4] DIN 1946/4, “Heating, Ventilation and Air Conditioning Systems in Hospitals”, Aralık 1989 [5] MOBEDI, M., “Ameliyathane Klima ve Havalandırma Sistemleri”, Soutma Dünyası, Sayı:18 Say:40-44 ÖZGEÇMLER Orkun Baki ANIL 1983 yılında Eskiehir’de dodu. 2006 yılında zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mühendislik Fakültesi Makina Mühendislii’ni bitirmitir. Halen aynı üniversitede yüksek lisansına devam etmekte GENTA A..’de proje mühendisi olarak çalımaktadır. Moghtada MOBED 1985 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendislii Bölümü’nde lisans eitimini, aynı bölümde yüksek lisans eitimini ve 1994 yılında Orta Dou Teknik Üniversitesi Makina Mühendislii Bölümü’nde doktora eitimini tamamlamıtır. 1995-1998 yılları arasında ran’ın Orumiye Üniversitesi’nde öretim üyesi ve 1998-2003 yılları arasında TEBA irketler Grubu’nda proje yöneticisi olarak çalımıtır. Halen zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Makina Mühendislii Bölümü’nde öretim üyesi olarak çalımaktadır. M. Barı ÖZERDEM 1982 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendislii Bölümü'nden mezun oldu. Yüksek lisans ve doktora eitimini DEÜ Fen Bilimleri Enstitüsü'nde tamamladı. Doktora sonrası çalımaları için 1992- 1994 yılları arasında ABD'ye gitti ve Amerika Katolik Üniversitesi'nde Aratırmacı olarak çalıtı. Halen zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nde Fen Bilimleri Enstitüsü müdürü ve Makina Mühendislii Bölümü'nde öretim üyesi olarak çalımaktadır.





Tavsiye:

Tek tek üyeleri çabucak bulmak için Üye arama çubuğunu kullanın ve sıralama seçeneğini kullanın.


#hayalkur

4 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör